W ramach tzw. pakietu deregulacyjnego do Sejmu wpłynął rządowy projekt ustawy poszerzającej zakres milczącego załatwienia sprawy w postępowaniu administracyjnym (UDER95). Rozszerza on zastosowania tej dobrze ocenianej przez obywateli instytucji na postępowania w sprawie wpisu samochodu zabytkowego do rejestru zabytków.

Rejestracja samochodu zabytkowego: dlaczego warto?

Z roku na rok rośnie w Polsce liczba entuzjastów historycznej motoryzacji. Wielu z nich staje się z czasem prawdziwymi kolekcjonerami, świadomie kształtującymi swoje zbiory i poddającymi je profesjonalnym procedurom konserwacyjnym. Ponieważ samochody zabytkowe mogą – niezależnie od ich wartości sentymentalnej czy estetycznej – stanowić cenne aktywa inwestycyjne, część kolekcjonerów jest zainteresowana uzyskaniem dla swojego automobilu statusu pojazdu zabytkowego. Rejestracja samochodu zabytkowego jako „pojazdu zabytkowego” w rozumieniu przepisów o ruchu drogowym ma istotne znaczenie dla dopuszczenia takiego pojazdu do ruchu (np. w zakresie wymogu przeprowadzania okresowych badań technicznych), umożliwiając uczestnictwo w wydarzeniach związanych z wymianą doświadczeń kolekcjonerów (zlotach).

Samochód zabytkowy – wpis do rejestru zabytków krok po kroku

Przypomnijmy, że – zgodnie z definicją zawartą w ustawie z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2024 r. poz. 1251 ze zm.) – pojazd zabytkowy to pojazd, który na podstawie odrębnych przepisów został wpisany do rejestru zabytków lub znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków, a także pojazd wpisany do inwentarza muzealiów, zgodnie z odrębnymi przepisami (głównie ustawą z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach [Dz.U. z 2022 r. poz. 385]).

O statusie samochodu zabytkowego (pojazdu zabytkowego) rozstrzyga więc albo wpis do rejestru (ewidencji) zabytków albo wpisanie do inwentarza muzealiów, nie zaś sam jego wiek. Więcej na temat statusu samochodu zabytkowego (pojazdu zabytkowego) piszemy w naszym raporcie Skarb kolekcjonera: prawno-podatkowy przewodnik, dla koneserów sztuk pięknych, sztuki użytkowej i historycznej motoryzacji, dostępnym w Bazie wiedzy GWW: https://gww.pl/skarb-kolekcjonera-przewodnik-prawno-podatkowy-dla-milosnikow-sztuki-i-unikatowych-przedmiotow/.

W obecnym stanie prawnym, aby zabytkowy samochód stał się pojazdem zabytkowym pod rządem ustawy Prawo o ruchu drogowym, musi on – jako „zabytek ruchomy” – zostać wpisany do rejestru zabytków. Nie powielając tu rozważań, jakie podjęliśmy we wspomnianym ww. raporcie Skarb kolekcjonera…, wskażemy, że wpis zabytku ruchomego (w tym samochodu zabytkowego) do rejestru zabytków może nastąpić na wniosek strony lub z urzędu.

Materię tę reguluje art. 10 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Stanowi on, że – co do zasady – do rejestru zabytków wpisuje się zabytek ruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków na wniosek właściciela tego zabytku (art. 10 ust. 1).  W przypadku jednak uzasadnionej obawy zniszczenia, uszkodzenia lub nielegalnego wywiezienia zabytku za granicę albo wywiezienia za granicę zabytku o wyjątkowej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, wojewódzki konserwator zabytków może wydać z urzędu decyzję o wpisie zabytku ruchomego do rejestru z urzędu (art. 10 ust. 2).

Wpis samochodu zabytkowego do rejestru zabytków na podstawie milczącej zgody organu

W związku z formalnym ujęciem statusu samochodu zabytkowego jako pojazdu zabytkowego znaczenia nabiera aspekt proceduralny, czyli – mówiąc prościej – tryb, w jakim nastąpi jego nadanie historycznemu automobilowi. Z powołanych przepisów wynika, że następuje to w drodze decyzji administracyjnej. Być może jednak rygoryzm postępowania administracyjnego w zakresie uzyskania statusu pojazdu zabytkowego ulegnie złagodzeniu – na korzyść kolekcjonerów samochodów zabytkowych.

W ramach rządowego pakietu deregulacyjnego przedmiotem prac legislacyjnych jest projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco (numer z wykazu prac legislacyjnych UDER95). Projekt przewiduje zmianę trybu, w jakim miałby następować wpis samochodu zabytkowego do rejestru zabytków – zgodnie z nim wpis pojazdu zabytkowego do rejestru uważałoby się za dokonany, jeżeli wojewódzki konserwator zabytków, w terminie 90 dni od dnia doręczenia wniosku właściciela pojazdu, nie wyda decyzji lub postanowienia, o których mowa w art. 122a § 2 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W takim przypadku wpis do rejestru uznaje się za dokonany  w dniu następującym po dniu, w którym upływa ww. termin”.

W projektowanym stanie prawnym do wpisu zabytkowego samochodu do rejestru zabytków jako pojazdu zabytkowego znajdzie zatem zastosowanie instytucja tzw. milczącej zgody (milczące załatwienie sprawy). Sprawi to, że kolekcjoner samochodów zabytkowych nie będzie musiał już oczekiwać na wydanie przez wojewódzkiego konserwatora zabytków decyzji o wpisie do rejestru zabytków dłużej niż wspomniane w nowelizacji 6o dni. Bez wątpienia zmiana ta usprawni procedurę wpisu samochodu zabytkowego do rejestru zabytków i zwiększy pewność obrotu prawnego. Ustawa ma wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Milczące załatwienie – nie tylko wpis samochodu zabytkowego

Instytucja milczącego załatwienia sprawy została wprowadzona do Kodeksu postępowania administracyjnego w roku 2017 – od tego czasu ustawodawca korzysta z niej coraz częściej, postrzegając ją jako proobywatelską formę działania administracji publicznej. Milczące załatwienie sprawy odgrywa także rolę dyscyplinującą dla organu – przekroczenie określonych w ustawie terminów pozbawia organ możliwości czynnego kształtowania uprawnień strony. Zgodnie zatem z art. 122a Kodeksu:

1. Sprawa może być załatwiona milcząco, jeżeli przepis szczególny tak stanowi.

2.  Sprawę uznaje się za załatwioną milcząco w sposób w całości uwzględniający żądanie strony, jeżeli w terminie miesiąca od dnia doręczenia żądania strony właściwemu organowi administracji publicznej albo innym terminie określonym w przepisie szczególnym organ ten:

1) nie wyda decyzji lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (milczące zakończenie postępowania) albo

2) nie wniesie sprzeciwu w drodze decyzji (milcząca zgoda).

Warto dodać, że w celu zabezpieczenia swoich praw uzyskanych w wyniku załatwienia strona może złożyć wniosek o wydanie zaświadczenia o milczącym załatwieniu sprawy.

GWW: prawne i podatkowe wsparcie dla kolekcjonerów dzieł sztuki i historycznej motoryzacji

Projektowane zmiany – jeśli wejdą w życie – będą oznaczały wyraźną poprawę pozycji kolekcjonerów samochodów zabytkowych wobec organów ochrony zabytków. Należy jednak podkreślić, że – z trudno zrozumiałych przyczyn – projektodawca nie rozciągnął reżimu milczącego załatwienia sprawy na pozostałe zabytki ruchome. Entuzjaści motoryzacji znajdą się w sytuacji poniekąd uprzywilejowanej w porównaniu do innych grup kolekcjonerów szeroko pojętej sztuki użytkowej, którzy (w szczególności, o czym pisaliśmy już w kontekście dziedziczenia broni, kolekcjonerzy broni palnej: https://lexplorers.pl/strzelba-po-dziadku-dziedziczenie-broni-o-posiadaniu-broni-do-celow-pamiatkowych/) będą nadal poddani dotychczasowym regulacjom.

Działający w kancelarii GWW zespół Private Client skupia specjalistów nie tylko w zakresie prawnej i podatkowej strukturyzacji majątku (wealth management: https://lexplorers.pl/jak-ustrukturyzowac-wealth-management/) oraz planowania sukcesyjnego i fundacji rodzinnych: (https://lexplorers.pl/fundacja-rodzinna-i-lokaty-walutowe-wyrok-wsa-w-sprawie-roznic-kursowych/), ale także obrotu dziełami sztuki i ich miejsce w portfelu inwestycyjnym. Tematykę tę poruszaliśmy na blogu Lexplorers w kontekście dziedziczenia dzieł sztuki (https://lexplorers.pl/spadek-po-kolekcjonerze-opodatkowanie-sprzedazy-kolekcji-dziel-sztuki-i-przedmiotow-kolekcjonerskich/) czy współdziałania w fizycznym zabezpieczeniu kolekcji dzieł sztuki z publicznymi instytucjami kultury (https://lexplorers.pl/przekazanie-dziala-sztuki-w-depozyt-do-muzeum-wskazowki-dla-kolekcjonerow/).

Kluczowe aspekty prawnej regulacji obrotu dziełami sztuki ujęliśmy w formie praktycznego poradnika adresowanego do szerokiego kręgu kolekcjonerów: https://gww.pl/skarb-kolekcjonera-przewodnik-prawno-podatkowy-dla-milosnikow-sztuki-i-unikatowych-przedmiotow/).