W wydanej w grudniu 2025 r. interpretacji indywidualnej Dyrektor KIS potwierdził, że odwołanie darowizny nie wywiera skutków w podatku od spadków i darowizn. W tym kontekście warto przyjrzeć się okolicznościom pozwalającym na odwołanie darowizny na gruncie prawa cywilnego, a także uzasadnieniu omawianej interpretacji.

Zapewne każdy właściciel rodzinnej firmy jest świadomy, jak trudno niekiedy rozdzielić stosunki majątkowe ze sfery biznesowej i prywatnej. Dokonanie takiego podziału pozostaje jednak niezbędne nie tylko dla porządkowania spraw majątkowych, ale także w kontekście ich skutków podatkowych. Dlatego chcielibyśmy – w oparciu o nową interpretacją indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (0111-KDIB2-2.4015.180.2025.2.MM) – przyjrzeć się skutkom, jakie na gruncie prawa podatkowego mogłoby wywierać odwołanie darowizny.

Odwołanie darowizny w Kodeksie cywilnym

Jak wskazywaliśmy w przygotowanym przez ekspertów GWW raporcie Sztafeta pokoleń – prawne i podatkowe aspekty planowania sukcesyjnego (dostępnym w naszej Bazie Wiedzy: https://gww.pl/sztafeta-pokolen-prawne-i-podatkowe-aspekty-planowania-sukcesyjnego/), umowa darowizny może odgrywać istotną rolę w płynnie przeprowadzonej sukcesji biznesu. Jej odwoływalność sprawia, że umowa darowizny pozwala w ściśle określonych przypadkach na cofnięcie jej skutków.

Nie wolno jednak zapominać, że odwołanie darowizny obwarowane zostało przez polskiego ustawodawcę pewnymi ograniczeniami. Są one różne w zależności od tego, czy darowizna została już wykonana, czy nie.

Zgodnie z art. 896 Kodeksu cywilnego darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. W przypadku darowizny już wykonanej
darczyńca może ją odwołać, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności (art. 898 § 1 KC). Odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności możliwe jest jednak wyłącznie w wyjątkowych przypadkach.

Przede wszystkim, jak stanowi art. 899 § 1 KC, darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył. Jeżeli zaś w chwili przebaczenia darczyńca nie miałby zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Darowiznę z powodu niewdzięczności obdarowanego mogą odwołać także spadkobiercy darczyńcy, ale tylko wtedy, gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy (art. 899 § 2 KC).

Rozważając odwołanie darowizny, należy mieć na uwadze, że uprawnienie to wygasa z upływem roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego (art. 899 § 3) oraz że do skuteczności odwołania konieczne jest zachowanie formy pisemnej (art. 900 KC).

Podatkowe skutki odwołania darowizny (interpretacja indywidualna 0111-KDIB2-2.4015.180.2025.2.MM)

Jak wspomnieliśmy, umowa darowizny jest często wykorzystywana jako narzędzie planowania sukcesyjnego. W takiej sytuacji jej przedmiotem mogą stać się przedsiębiorstwo, jego zorganizowana część, udziały (akcje) spółki prawa handlowego, nieruchomości bądź inne kluczowe aktywa. Być może z takim właśnie zamiarem darowizny na rzecz syna dokonał podatnik, który zwrócił się z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (0111-KDIB2-2.4015.180.2025.2.MM).

Wnioskodawca, przekształciwszy jednoosobową działalność gospodarczą w prostą spółkę akcyjną, w formie aktu notarialnego zawarł ze swoim synem umowę darowizny, na mocy której darował synowi akcje owej spółki. Jak wynika z opisu stanu faktycznego, darczyńca był stanu wolnego (rozwiedziony), natomiast obdarowany pozostawał w związku małżeńskim (ustrój rozdzielności majątkowej – więcej na temat małżeńskich ustrojów majątkowych piszemy tutaj: https://lexplorers.pl/intercyza-czyli-malzenstwo-na-wlasnych-zasadach/).

W związku z przyjęciem darowizny przez syna przedsiębiorca dążył do ustalenia, czy odwołanie darowizny wywoła skutki w podatku od spadków i darowizn. Jego zdaniem czynność ta będzie neutralna podatkowo, ponieważ opodatkowaniu podlegają jedynie przypadki nabycia rzeczy lub praw majątkowych, o których mowa w art. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten stanowi, że podatkowi od spadków i darowizn „podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tytułem:

1) dziedziczenia, zapisu zwykłego, dalszego zapisu, zapisu windykacyjnego, polecenia testamentowego;

2) darowizny, polecenia darczyńcy;

3) zasiedzenia;

4) nieodpłatnego zniesienia współwłasności;

5) zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w drodze dziedziczenia albo w postaci zapisu;

6) nieodpłatnej: renty, użytkowania oraz służebności”.

Katalog ten uzupełnia art. 1 ust. 2, zgodnie z którym podatkowi podlega również nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci oraz nabycie jednostek uczestnictwa na podstawie dyspozycji uczestnika funduszu inwestycyjnego otwartego albo specjalistycznego funduszu inwestycyjnego otwartego na wypadek jego śmierci.

Prowadzi to do wniosku, że ustawodawca nie przewiduje skutków podatkowych w przypadku nabycia rzeczy lub praw majątkowych w wyniku odwołania darowizny, a zatem zwrot jej przedmiotu pozostaje neutralny dla darczyńcy na gruncie podatku od spadków i darowizn.

Odwołanie darowizny bez podatku od spadków i darowizn: stanowisko fiskusa

Organ interpretacyjny uznał stanowisko podatnika za prawidłowe. Odnosząc się zaś do przepisów Kodeksu cywilnego, regulujących odwołanie darowizny, Dyrektor KIS potwierdził wystąpienie założonych przez wnioskodawcę skutków cywilnoprawnych, a więc że: „przez odwołanie korzyść uzyskana z darowizny staje się od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie bezpodstawna i właśnie dlatego rodzi obowiązek zwrotu. Przyjęta w ww. przepisie konstrukcja wiążąca odwołanie z bezpodstawnym wzbogaceniem, wyłącza przypisanie skutku rzeczowego, a mianowicie tego skutku, że obdarowany przestaje być właścicielem, staje się zaś nim z powrotem darczyńca”.

Darowizna i dzierżawa przedsiębiorstwa: czynności inter vivos w planowaniu sukcesyjnym

Korzystne dla podatników stanowisko fiskusa potwierdza, że odwołanie darowizny pozostaje neutralne podatkowo dla darczyńcy. Przy tej okazji warto pamiętać o możliwości przekazania firmy rodzinnej „na próbę” w formie dzierżawy przedsiębiorstwa, o której mieliśmy okazję pisać: https://lexplorers.pl/dzierzawa-przedsiebiorstwa-sposob-na-zagraniczna-emeryture/.

W kontekście sukcesji biznesu warto także zapoznać się z – omówioną na naszym blogu – specyfiką następstwa w spółkach komandytowych i spółkach z o.o.: https://lexplorers.pl/spolki-komandytowe-i-spolki-z-o-o-o-sukcesja-rodzinnej-firmy/.

Kompleksowe ujęcie problematyki planowania sukcesyjnego specjaliści GWW przedstawili natomiast w raporcie Sztafeta pokoleń – prawne i podatkowe aspekty planowania sukcesyjnego, który można bezpłatnie pobrać w naszej Bazie Wiedzy: https://gww.pl/sztafeta-pokolen-prawne-i-podatkowe-aspekty-planowania-sukcesyjnego/.