Upadłość giełdy kryptowalut wymaga od inwestora nie tylko podjęcia kroków ukierunkowanych na odzyskanie utraconych środków, ale także analizy podatkowych skutków niefortunnego przedsięwzięcia. Niedawna interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.325.2026.3.JK) wyraża stanowisko korzystne dla podatnika, który uzyskał odszkodowanie z tytułu utraty kryptowalut wskutek bankructwa giełdy zlokalizowanej w Japonii.

Rozwój rynku kryptowalut: szanse i ryzyka

Kryptowaluty stały się już trwałym elementem portfela inwestycyjnego zarówno dla inwestorów indywidualnych, instytucjonalnych, jak i – co znamienne – dla państw (rezerwy kryptowalut tworzą nawet banki centralne). Jednocześnie regulacja obrotu kryptowalutami znajduje się na początkowym etapie rozwoju ze względu na ograniczoną wiedzę na temat funkcjonowania tego rynku, rozproszenie geograficznie i trudność w wypracowaniu konstrukcji teoretycznych nadających się do zastosowania w jurysdykcjach o różnych kulturach prawnych. Za pewien paradoks można uznać, że brak stabilnych regulacji jest zresztą tym, co czyni obrót krytpowalutami zarówno atrakcyjnym, jak i ryzykownym.

Upadłość giełdy kryptowalut – jak sobie radzić?

Jednym ze zjawisk rynku kryptowalut, które najbardziej oddziaływa na emocje w debacie publicznej, pozostają bankructwa giełd kryptowalut. Choć nie są one bardzo częste, to fakt, że inwestorzy, zwłaszcza drobni, tracą wskutek bankructwa giełdy kryptowalut pokaźne kwoty, pojawia się w dyskusji nad regulacją tego segmentu gospodarki  jako jeden z argumentów za stworzeniem rygorystycznego środowiska regulacyjnego. Umiędzynarodowienie rynku walut wirtualnych utrudnia także dochodzenie roszczeń przez osoby poszkodowane w wyniku bankructwa giełdy krytpowalut lub nieuczciwych działań zarządzającej nią spółki.

Problem związany z bankructwem giełdy kryptowalut nie ogranicza się jednak do samej próby odzyskania wartości aktywów, które zostały zainwestowane w waluty wirtualne za pośrednictwem danej giełdy. Do rozważania pozostają bowiem także skutki podatkowe takich zdarzeń prawnych jak uzyskanie odszkodowania z tytułu utraconych kryptowalut czy innej formy odzyskania choćby części tych aktywów (lub ich równowartości w walutach fiducjarnych).

Bankructwo giełdy kryptowalut: skutki podatkowe dla indywidualnego inwestora

Z przypadkiem takim zetknął się podatnik (polski rezydent podatkowy), który wystąpił do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.325.2026.3.JK). W roku 2013 – a zatem w początkach rozwoju rynku kryptowalutowego – podatnik będący osobą fizyczną (poza działalnością gospodarczą) nabył kryptowalutę na giełdzie w Japonii. Giełda ta ogłosiła jednak upadłość już w kolejnym roku. Choć spółka prowadząca giełdę złożyła wniosek o wszczęcie „postępowania rehabilitacyjnego” (takim terminem posługuje się uzasadnienie interpretacji, chodzi zapewne o rodzaj postępowania restrukturyzacyjnego), wniosek ten został oddalony, a wszczęte zostało postępowanie upadłościowe. W roku 2018 sąd zgodził się jednak, aby prowadzić jednak postępowanie rehabilitacyjne. Wierzyciele giełdy, w celu odzyskania wartości utraconych kryptoaktywów, mogli zgłaszać swoje roszczenia z wykorzystaniem specjalnej strony internetowej. Odszkodowanie z tytułu utraty kryptowalut można było uzyskać w walutach tradycyjnych (jen japoński, dolar amerykański, euro), jak również dwóch walutach wirtualnych. Podatnik zawnioskował o wypłatę w euro na jego rachunek bankowy, a suma odpowiadająca nieco mniej niż 1/5 utraconych środków otrzymał w trzech transzach w latach 2024–2025.

Czy utrata kryptowalut w wyniku bankructwa giełdy jest ich zbyciem?

Otrzymawszy te środki pieniężne, niefortunny inwestor chciał ustalić konsekwencje podatkowe otrzymania odszkodowania od japońskiej giełdy kryptowalut. Zwrócił się zatem do fiskusa z dwoma pytaniami:

1) Czy otrzymane środki w ramach postępowania rehabilitacyjnego należy zakwalifikować jako przychód z odpłatnego zbycia kryptowalut i wykazać w zeznaniu PIT-38?

2) Czy otrzymane środki stanowią odszkodowanie w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i w związku z tym nie podlegają wykazaniu w rocznym zeznaniu podatkowym (np. PIT-37)?

W ocenie podatnika środki te nie stanowią przychodu: nie doszło bowiem do zbycia waluty wirtualnej (wypłata nastąpiła w następstwie postępowania rehabilitacyjnego upadłej giełdy, a jako odszkodowanie (nie zaś przychód) podlegają zwolnieniu z PIT.

Czy odszkodowanie za utratę kryptowalut podlega PIT? Stanowisko fikusa korzystne dla podatnika

Organ podatkowy uznał stanowisko wprawdzie wnioskodawcy za „w części prawidłowe, w części nieprawidłowe”, ale ogólna wymowa interpretacji jest jednak korzystna dla podatników, którzy utracili mienie w wyniku upadłości giełd kryptowalut. Dyrektor KIS zgodził się z wnioskodawcą, że świadczenie otrzymał w związku z utratą walut wirtualnych, przez co nie można tu mówić o wystąpieniu po jego stronie przychodu. Do odszkodowania z tytułu utraty walut wirtualnych w związku z upadłością japońskiej giełdy kryptowalut znajdzie zastosowanie umowa między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Japonią o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, podpisana w Tokio z 20 lutego 1980 r. (Dz.U. z 1983 r. Nr 12 poz. 60), zmodyfikowana przez Konwencję wielostronną implementującą środki traktatowego prawa podatkowego mające na celu zapobieganie erozji podstawy opodatkowania i przenoszeniu zysku, sporządzoną w Paryżu 24 listopada 2016 r., podpisaną w Paryżu 7 czerwca 2017 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1369). Na gruncie przywołanej umowy odszkodowanie z tytułu utraty walut wirtualnych podlega tylko polskiemu prawu podatkowemu. Ponieważ z kolei świadczenie uzyskane przez podatnika od podmiotu japońskiego nie stanowi zbycia walut wirtualnych (w interpretacji podkreśla się, że ich utrata nastąpiła w wyniku ataku hakerskiego), kwoty odszkodowania wnioskodawca nie będzie musiał wykazywać w zeznaniu podatkowym PIT-38.

W zakresie drugiego z pytań organ interpretacyjny uznał, że owszem, środki otrzymane w wyniku japońskiego postępowania rehabilitacyjnego stanowią odszkodowanie, które będzie zwolnione z PIT, podstawą zwolnienia nie będzie jednak – co podnosił wnioskodawca – art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT – ale art. 21 ust. 1 pkt 3b tejże ustawy. Zdaniem fiskusa odszkodowania wypłacone na rzecz podatnika w związku z upadłością japońskiej giełdy kryptowalut na podstawie zatwierdzonego przez sąd (w tym przypadku japoński sąd okręgowy) planu rehabilitacji (planu naprawczego) nie stanowią „odszkodowań wynikających z zawartych umów lub ugód innych niż ugody sądowe” (o których traktuje art. 21 ust. 1 pkt 3 ustawy o PIT), ale „odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie” (art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT).

Rynek kryptowalut coraz stabilniejszy, ale ryzyko pozostaje (nie tylko podatkowe)

Stanowisko organu interpretacyjnego jest korzystne dla inwestora, co ogranicza ryzyka podatkowe. Na konsekwencje nieudanej inwestycji na rynku walut wirtualnych należy jednak spojrzeć z szerszej, ekonomicznej i praktycznej perspektywy. Podatnik zainwestował tu w nowe aktywo na młodym rynku. Odzyskanie utraconych środkowe powiodło się częściowo, i to tylko ze względu na zlokalizowanie giełdy kryptowalut w kraju wysoko rozwiniętym o silnym środowisku regulacyjnym. I mimo że rynek kryptoaktywów podlega coraz większej stablizacji i regulacji (w Unii Europejskiej jego ramy tworzy rozporządzenie 2023/1114, tzw. rozporządzenie MiCA), to choćby niedawne doświadczenia uczestników obrotu pokazują, że przy planowaniu inwestycji w kryptowaluty warto zachować pewną ostrożność (np. korzystanie ze sprawdzonych giełd lub rozpoznawalnych platform tradingowych).

Inwestycje na rynkach kapitałowych: wsparcie GWW

Rynek kryptoaktywów nie ogranicza się do bezpośredniego inwestowania w same waluty wirtualne: jego ważnym segmentem jest obrót funduszami ETF opartymi o kryptowaluty. Wobec ograniczonych możliwości inwestowania w kryptowaluty przez niektóre podmioty (np. służące celowi sukcesyjnemu fundacje rodzinne), instrumenty takie jak fundusze ETF budzą zainteresowanie (więcej na temat pisaliśmy w tekście blogowym: https://lexplorers.pl/gracz-ale-nie-spekulant-fundacja-rodzinna-etf-i-dozwolona-dzialalnosc-gospodarcza/). Warto też pamiętać, że kryptowaluty mogą pełnić różne funkcje w obrocie gospodarczym, nie tylko ściśle spekulacyjne (o skutkach podatkowych niektórych transakcji w kryptoaktywach pisaliśmy w jednym z artykułów: https://lexplorers.pl/opodatkowanie-kryptowalut-cit/).

Specjaliści działającego w GWW zespołu Private Client świadczą usługi na rzecz podmiotów takich jak polscy przedsiębiorcy planujący sukcesję biznesu czy osoby aktywnie inwestujące na rynkach kapitałowych. Więcej informacji na temat zakresu naszego wsparcia znajdą Państwo na stronie: www.gww.pl.