Różnice między polskim i anglosaskim prawem spadkowym są tak fundamentalne, że przysparzają interpretacyjnych problemów zarówno spadkobiercom, jak i organom podatkowym w naszym kraju. Tym bardziej warto więc przyjrzeć się interpretacjom podatkowym w zakresie dziedziczenia spadku podlegającego prawu brytyjskiemu i australijskiemu, zwłaszcza w kontekście egzotycznej dla Polaków instytucji grant of probate.

Spadki w Polsce i Wielkiej Brytanii: różnica o fundamentalnym znaczeniu

Prawo spadkowe jest jedną z tych dziedzin, w których najmocniej uwidocznia się odmienność polskiego i anglosaskiego (wspomniany common law) systemu prawnego. Różnice pomiędzy dziedziczeniem w prawie polskim i np. w prawie brytyjskim dotyczą bowiem kwestii fundamentalnych. Jednocześnie intensyfikacja polsko-brytyjskich relacji gospodarczych i osobistych, jaka nastąpiła w okresie członkostwa Polski i Wielkiej Brytanii w Unii Europejskiej, sprawiła, że coraz częściej obywatele polscy mogą zetknąć się ze spadkobraniem w jego anglosaskim kształcie. Jak się przekonamy, różnice na gruncie prawa spadkowego sprawiają, że polskie organy podatkowe stają przed problemem określenia skutków podatkowych zdarzeń prawnych związanych z brytyjskim spadkobraniem, które nie mają w Polsce bezpośrednich odpowiedników.

Spadek w Wielkiej Brytanii nie obejmuje długów

Omawiając brytyjską konstrukcję dziedziczenia, można, przyjmując pewne uproszczenie stwierdzić, że inaczej niż ma to miejsce w Polsce – dziedziczenie spadku brytyjskiego nie obejmuje długów. Przyjęcie takiej konstrukcji jest możliwe dlatego, że w prawie brytyjskim po śmierci spadkodawcy powstaje pewnego rodzaju masa majątkowa: to z niej wykonawca testamentu reguluje długi i płaci podatki, po czym dopiero pozostałe aktywa rozdysponowuje między spadkobierców. I tu właśnie pojawia się zasadnicze rozróżnienie, mogące sprawiać trudność nawet organom podatkowym – moment nabycia spadku. Zgodnie z logiką anglosaskiego systemu dziedziczenia momentem objęcia spadku będzie dopiero faktyczne otrzymanie jego części przez spadkobiercę (np. wskutek otrzymania przelewu środków pieniężnych). Co ważne, nie istnieje też pojęcie „przyjęcia spadku” ani sądowego orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku.

Grant of probate – dokument problematyczny dla polskiego fiskusa

Przypomnijmy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2026 r. poz. 478 ze zm.) obowiązek podatkowy powstaje przy nabyciu w drodze dziedziczenia – z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Systemy prawne świata anglosaskiego nie znają jednak bezpośrednich odpowiedników tych konstrukcji prawnych. Natura dokumentu kluczowego dla brytyjskiego i amerykańskiego postępowania spadkowego – grant of probate – jest inna. Grant of probate to opatrzony pieczęcią rejestru spadkowego (ang. Probate Registry) dokument, który upoważnia wykonawcę testamentu do dokonywania czynności prawnych z masy spadkowej (spłata długów, uiszczenie podatków, wydanie rzeczy należących do spadku poszczególnym spadkobiercom). W przypadku gdy spadkobiercą osoby podlegającej prawu jednego z państw anglosaskich będzie obywatel Polski (lub osoba mająca w Polsce miejsce stałego pobytu), powstanie konieczność określenia daty powstania obowiązku podatkowego. Data ta ma kluczowe znaczenie do ustalenia terminu złożenia oświadczenia naczelnikowi urzędu skarbowego, którego mocą spadkobierca polski może skorzystać ze zwolnienia z zapłaty podatku od spadków i darowizn (złożenie oświadczenia po terminie uniemożliwia stosowanie zwolnienia). Jak jednak wynika z interpretacji indywidualnych, rozstrzygnięcie prawnych skutków, a zwłaszcza ustalenie momentu nabycia spadku na mocy grant of probate nie jest wcale dla polskiej administracji skarbowej oczywiste.

Ostatnia transza przelewu czy grant of probate? Podatek od spadków z zagranicy

W interpretacjach Dyrektora KIS spotykamy podejście, zgodnie z którym obowiązek podatkowy, przy dziedziczeniu brytyjskim, powstaje w momencie otrzymania przez spadkobiercę ostatniej części masy spadkowej. Przykłady takich stanowisk w ostatnich latach zawierały interpretacje Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach (sygn. IBPB-2-1/4515-209/16-2/MD) oraz Dyrektora KIS (sygn. 0111-KDIB2-2.4015.156.2019.3.PB). Z ich treści można było wysnuć następujący wniosek: ponieważ prawo brytyjskie nie zna instytucji „przyjęcia spadku”, decydujący pozostaje moment, w którym spadkobierca faktycznie otrzymał ostatnią transzę środków należących do spadku (w przypadku nieruchomości, o ile są one ostatnim nierozdysponowanym przez wykonawcę składnikiem majątku spadkowego – moment uzyskania tytułu prawnego do nieruchomości). Tym samym obowiązek podatkowy powstawałby wraz z rzeczywistym zakończeniem procesu dystrybucji majątku i uzyskaniem przez spadkobiercę całości przysługującego mu udziału spadkowego, nie zaś wraz z momentem wydana grant of probate.

Choć taka linia interpretacyjna wydawała się już ustabilizowana (mieliśmy okazję o niej wspomnieć na blogu: https://lexplorers.pl/spadek-z-usa-badz-uk-kiedy-rozliczyc-z-polskim-fiskusem/), względnie nowe interpretacje zdają się prezentować nieco inne podejście fiskusa do powstania obowiązku podatkowego w przypadku otrzymania spadków z krajów anglosaskich. W interpretacji z dnia 27 sierpnia 2020 r. (sygn. 0111-KDIB2-3.4015.112.2020.1.AD) Dyrektor KIS odpowiadał na pytanie podatnika, który zmierzał do ustalenia, czy polski urząd skarbowy uzna datę decyzji sądu spadkowego w Anglii jako datę uprawomocnienia nabycia spadku, przy czym ową „datę decyzji sądu spadkowego” wnioskodawca utożsamił z „datą zakończenia probate”. To właśnie data „zakończenia probate” miałaby być momentem powstania obowiązku podatkowego, od której należy liczyć 6-miesięczny termin na złożenie deklaracji naczelnikowi urzędu skarbowego.

Organ interpretacyjny uznał stanowisko strony za prawidłowe. Warto przytoczyć tu specyficznie sformułowaną argumentację Dyrektora KIS:

Przechodząc do kwestii momentu powstania obowiązku podatkowego wskazać należy, iż spadek po ojcu Wnioskodawcy zostanie opodatkowany w Anglii, a dysponentem masy spadkowej jest prawniczka z kancelarii prawej, która zajmuje się przeprowadzeniem postępowania spadowego. W konsekwencji, jeżeli Wnioskodawca nie posiadałaby innych (np. przelew bankowy dokumentujący przelanie kwoty spadku) wcześniejszych dokumentów (dowodów), z których wynikałoby, iż Wnioskodawca nabył spadek (w jakiej części) to dopiero w momencie zakończenia procedury i przekazania Wnioskodawcy jego części spadku – w świetle art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn – powstałaby dla niego obowiązek podatkowy.

Takie określenie stanu rzeczy wskazuje, że obowiązek podatkowy powstanie dopiero w momencie fizycznego przekazania wszystkich składników majątku do rąk spadkobiercy. Niemniej, już w kolejnym akapicie czytamy, że obowiązek podatkowy powstanie w momencie wydania orzeczenia sądu spadkowego stwierdzające prawo wnioskodawcy do spadku oraz określające masę spadkową – z czym organ utożsamia moment wydania grant of probate. Konstrukcja tego uzasadnienia wydaje się zatem wewnętrznie sprzeczna. Lektura tej części uzasadnienia pokazuje, jaką trudność może polskim podatnikom sprawiać analiza anglosaskiego prawa spadkowego. W tym bowiem przypadku rozumowanie opiera się na mylnym założeniu, że brytyjski probate może być uznany za odpowiednik polskiego orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku.

Jeszcze nowszego przykładu podejścia fiskusa do grant of probate dostarcza interpretacja indywidualna z 13 czerwca 2025 r., sygn. 0111-KDIB2-2.4015.59.2025.2.MM. Dyrektor KIS powraca w niej do konsekwentnego stosowania zasady, że to faktyczne otrzymane całości udziału spadkowego (w tym przypadku australijskiego), nie zaś wydanie grant of probate stanowi moment powstania obowiązku podatkowego na gruncie polskiego podatku od spadków i darowizn. Organ zgodził się w tym zakresie ze stanowiskiem podatniczki, opierającej się na wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego 16 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 407/21.

Grant of probate: jak skutecznie objąć spadek z Wielkiej Brytanii lub USA?

Wydanie grant of probate, zwłaszcza przy dziedziczeniu testamentowym, jest kluczowym etapem postępowania spadkowego w świecie anglosaskim. Odmienność polskiego i np. brytyjskiego prawa spadkowego sprawia, że przy opisie pozycji prawnej spadkobiercy należy unikać pozornych analogii z rozwiązaniami znanymi z polskiego prawa cywilnego.

Po wyjaśnienie problemów występujących na styku prawa polskiego i obcego warto zwrócić się do doświadczonego doradcy. Eksperci kancelarii GWW specjalizują się w sprawach podatkowych na tle międzynarodowych relacji biznesowych: polsko-brytyjskim relacjom podatkowym poświęciliśmy kilka artykułów blogowych: https://lexplorers.pl/brytyjski-plan-emerytalny-i-polski-pit/, https://lexplorers.pl/co-z-pit-od-sprzedazy-nieruchomosci-nowe-stanowisko-fiskusa/ i https://lexplorers.pl/nowy-budzet-wielkiej-brytanii-pod-znakiem-podatkowych-reform-i-taniego-piwa/. Obszarem istotnym dla naszej praktyki jest także planowanie sukcesyjne. W tym zakresie zachęcamy do lektury przygotowanego przez specjalistów zespołu Private Client GWW raportu Sztafeta pokoleń: prawne i podatkowe aspekty planowania sukcesyjnego, dostępnego w Bazie wiedzy GWW: https://gww.pl/sztafeta-pokolen-prawne-i-podatkowe-aspekty-planowania-sukcesyjnego/, w którym opisaliśmy takie rozwiązania prawne, jak dziedziczenie testamentowe, zarząd sukcesyjny i fundacje rodzinne.

Więcej na temat naszych usług: https://gww.pl/obszary/klienci-indywidualni/.