Na koniec 2025 r. Wojska Obrony Terytorialnej (WOT) liczyły około 44 900 żołnierzy, z czego 38 280 to żołnierze Terytorialnej Służby Wojskowej[1]. Powołanie pracownika do terytorialnej służby wojskowej wiąże się z określonymi obowiązkami i uprawnieniami żołnierza tej służby. Jednym z najważniejszych uprawnień pracownika-żołnierza WOT jest zaś ochrona jego stosunku pracy.

Zakres ochrony stosunku pracy

Zakres ochrony stosunku pracy pracownika-żołnierza WOT uzależniony jest od podstawy nawiązania stosunku pracy, rodzaju umowy o pracę, jak również zaistnienia określonych okoliczności po stronie pracodawcy lub pracownika. Zgodnie z art. 303 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r. poz. 248 ze zm.) stosunek pracy z osobą powołaną do pełnienia terytorialnej służby wojskowej może być rozwiązany tylko za zgodą pracownika. Od powyższej zasady obowiązują jednak wyjątki i dotyczą one:

• umów o pracę zawartych na okres próbny,
• umów o pracę zawartych na czas określony niedłuższy niż 12 miesięcy,
• stosunku pracy nawiązanego na podstawie powołania.

Oznacza to, że w przypadku zawarcia z pracownikiem powołanym do terytorialnej służby wojskowej umowy o pracę na okres próbny albo umowy na czas określony na maksymalnie 12 miesięcy rozwiązanie takiej umowy o pracę nie wymaga zgody pracownika i odbywa się na zasadach ogólnych wynikających z Kodeksu pracy. Pracodawca nie ma również obowiązku przedłużenia okresu obowiązywania takiej umowy o pracę lub zawarcia nowej umowy – rozwiązuje się ona bowiem wraz z upływem czasu, na który została zawarta.

Dodatkowo, zgoda pracownika-żołnierza WOT na rozwiązanie stosunku pracy nie jest wymagana:

• jeżeli pracodawca może rozwiązać stosunek pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika (a zatem na podstawie art. 52 § 1 Kodeksu pracy, w tym z powodu ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych);
• w przypadku otwarcia likwidacji lub ogłoszenia upadłości pracodawcy.

Wypowiedzenie złożone przed powołaniem

Ochrona stosunku pracy pracownika-żołnierza WOT jest na tyle szeroka, że dotyczy nie tylko wypowiedzenia dokonanego w okresie powołania do terytorialnej służby wojskowej, ale również sytuacji gdy pracodawca lub pracownik złożył wypowiedzenie umowy o pracę przed powołaniem pracownika do tej służby. W przypadku bowiem, gdy okres dokonanego przez pracodawcę lub przez pracownika wypowiedzenia stosunku pracy upływa po dniu powołania pracownika do tej służby, wypowiedzenie to staje się bezskuteczne z mocy prawa, a rozwiązanie stosunku pracy może nastąpić tylko na żądanie pracownika (art. 303 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny). W praktyce zatem pracownik, któremu pracodawca wypowiedział umowę o pracę może doprowadzić do bezskuteczności tej czynności, jeżeli zostanie powołany do terytorialnej służby wojskowej przed upływem okresu wypowiedzenia tej umowy. Żołnierz WOT ma obowiązek zawiadomić niezwłocznie swojego pracodawcę o fakcie powołania do terytorialnej służby wojskowej (art. 172 ust. 5 ustawy o obronie Ojczyzny).

Z uwagi na fakt, że odmowa przyjęcia przez pracownika zaproponowanych warunków pracy lub płacy prowadzi do rozwiązania umowy o pracę z upływem okresu dokonanego wypowiedzenia (art. 42 § 3 Kodeksu pracy), również wypowiedzenie pracownikowi warunków pracy i płacy wymaga zgody pracownika.

Wypowiedzenie warunków pracy lub płacy z przyczyn niedotyczących pracownika

Ochrona stosunku pracy pracowników-żołnierzy WOT podlega również ograniczeniom na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. z 2025 r. poz. 570). Z uwagi na zakres zastosowania tej ustawy dotyczy to jednak wyłącznie pracodawców, którzy zatrudniają co najmniej 20 pracowników i u których zaistnieje konieczność rozwiązania stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (np. redukcji etatów z przyczyn ekonomicznych lub powodu zmian organizacyjnych).

Zgodnie z art. 5 ust. 5 pkt 6 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników – w okresie objęcia szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy pracodawca może jedynie wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy pracownikowi powołanemu do odbycia czynnej służby wojskowej, służby zastępczej, zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego. Choć terytorialna służba wojskowa nie została literalnie wymieniona w treści art. 5 ust. 5 pkt 6 ww. ustawy, to jednak, w myśl art. 130 ust. 1 pkt 2 ustawy o obronie Ojczyzny, terytorialna służba wojskowa stanowi jedną z form czynnej służby wojskowej. W konsekwencji należy przyjąć, że powyższy przepis ma zastosowanie również do pracowników powołanych od odbycia terytorialnej służby wojskowej.

W praktyce oznacza to, że w przypadku przeprowadzenia przez pracodawcę tzw. zwolnienia grupowego pracodawca może jedynie wypowiedzieć dotychczasowe warunki pracy i płacy pracownikowi powołanemu do odbycia czynnej służby wojskowej, w tym zatem terytorialnej służby wojskowej. Jednocześnie, na mocy art. 10 ust. 1 ww. ustawy, przepis ten stosuje się odpowiednio do tzw. zwolnienia indywidualnego, jeśli przyczyny niedotyczące pracownika stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie. Jeżeli wypowiedzenie warunków pracy i płacy powoduje obniżenie wynagrodzenia pracownika-żołnierza WOT, to do końca okresu, w którym korzystałby ze szczególnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy, przysługuje mu dodatek wyrównawczy obliczony według zasad wynikających z Kodeksu pracy. W razie zatem dokonywania zwolnień grupowych lub indywidualnych do wypowiedzenia pracownikowi warunków pracy lub płacy nie jest wymagana zgoda pracownika. W konsekwencji odmowa przyjęcia przez takiego pracownika zaproponowanych, nowych warunków pracy lub płacy doprowadzi do rozwiązania umowy o pracę z upływem okresu dokonanego wypowiedzenia, zgodnie z art. 42 § 3 Kodeksu pracy. Dopuszczalność wypowiedzenia warunków pracy lub płacy z przyczyn niedotyczących pracownika powołanego do WOT potwierdził Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w wyroku wydanym w maju br. na korzyść klienta kancelarii GWW.

Podsumowanie

Ochrona stosunku pracy pracownika-żołnierza WOT jest szeroko rozwinięta i umożliwia rozwiązanie stosunku pracy bez zgody pracownika tylko w nielicznych przypadkach. Również w razie dokonywania przez pracodawcę zwolnienia grupowego lub zwolnień indywidualnych dopuszczalne jest wyłącznie wypowiedzenie warunków pracy lub płacy temu pracownikowi. Mając na uwadze, że czas trwania terytorialnej służby wojskowej wynosi od roku do 6 lat, pracodawcy, których pracownicy zostali powołani do tej służby, muszą liczyć się w okresie powołania z istotnymi ograniczeniami w zakresie rozwiązania umowy o pracę z tymi pracownikami. W związku z tym pojawia się pytanie, czy ochrona ta nie jest zbyt daleko idąca i nie zmierza do nadużyć w korzystaniu z tej ochrony zgodnie z jej przeznaczeniem. Dotyczy to zwłaszcza przypadku bezskuteczności wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez pracodawcę w przypadku, gdy okres wypowiedzenia upływa po dniu powołania pracownika do terytorialnej służby wojskowej.

[1] Dane za: Wojska Obrony Terytorialnej – podsumowanie roku 2025, Wojska Obrony Terytorialnej 30.12.2025, [online:] https://media.terytorialsi.wp.mil.pl/informacje/862747/wojska-obrony-terytorialnej-podsumowanie-roku-2025.