Udostępnienie papierów wartościowych, zwane czasem pożyczką papierów wartościowych, należy do tych form ekonomicznej aktywności, która spotyka się z zainteresowaniem polskich fundacji rodzinnych. W tym kontekście warto zatem przyjrzeć się korzystnej dla podatników interpretacji indywidualnej (0111-KDIB1-2.4010.44.2026.2.END).

Fundacja rodzinna na rynku kapitałowym: aktywny gracz czy ostrożny inwestor?

Fundacja rodzinna została przez polskiego ustawodawcę skonceptualizowana jako narzędzie planowania sukcesyjnego, nie zaś wehikuł służący aktywnej spekulacji. Tezę tę wzmacnia stanowisko fiskusa prezentowane niejednokrotnie w interpretacjach indywidualnych; o niektórych mieliśmy okazję pisać na naszym blogu: https://lexplorers.pl/nieruchomosci-w-fundacji-rodzinnej-wyrok-wsa-w-rzeszowie/.

Tezauryzacyjny i sukcesyjny cel fundacji rodzinnej nie przekreśla jednak możliwości uczestnictwa fundacji rodzinnej w obrocie na rynku kapitałowym. Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz.U. poz. 326 ze zm.) do dozwolonej działalności gospodarczej fundacji rodzinnej zalicza bowiem także nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze (art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o fundacji rodzinnej). Oznacza to, że fundacja rodzinna może nabywać i zbywać papiery wartościowe bez ryzyka zastosowania do uzyskanych z tego tytułu środków sankcyjnej stawki CIT: 25%.

Ze względu na zastosowanie sankcyjnej stawki CIT dozwolona działalność gospodarcza fundacji rodzinnej stanowi jeden z głównych problemów związanych z jej opodatkowaniem. Specjaliści GWW omawiali problem dozwolonego zakresu działalności gospodarczej fundacji rodzinnej na tle licznych interpretacji indywidualnych i orzecznictwa sądów administracyjnych (np. w kontekście kryptoaktywów: https://lexplorers.pl/kto-moze-kupic-kryptowaluty-asi-i-fundacje-rodzinne-wobec-chimerycznej-idei/ czy spółek zbliżonych do alternatywnych funduszy inwestycyjnych: https://lexplorers.pl/czy-fundacja-rodzinna-moze-inwestowac-w-luksemburskie-fundusze/).

Udostępnienie papierów wartościowych przez fundację rodzinną (securities lending agreement)

Uczestnictwo fundacji rodzinnej w obrocie na rynkach kapitałowych nie musi jednak ograniczać się do prostego nabywania i zbywania akcji lub innych papierów wartościowych. Nieoczywistym, choć zyskującym coraz większą popularność rozwiązaniem jest zawarcie przez inwestora z bankiem umowy udostępniania papierów wartościowych, zwanej niekiedy – prościej, ale nie do końca ściśle – umową pożyczki papierów wartościowych (ang. securities lending agreement). Na rozwiązanie takie zdecydowała się fundacja rodzinna, która wystąpiła do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej o wydanie interpretacji indywidualnej (sygn. 0111-KDIB1-2.4010.44.2026.2.END).

Pożyczka papierów wartościowych w fundacji rodzinnej – płatności zastępcze i prowadzenie działalności gospodarczej

Fundacja rodzinna zamierzała udostępnić bankowi na podstawie umowy należące do niej papiery wartościowe. Za udostępnienie papierów wartościowych w ramach securities lending agreement fundacja rodzinna miałaby otrzymywać wynagrodzenie. Mechanizm umowy udostępnienia papierów wartościowych polegałby na czasowym przeniesieniu prawa własności papierów wartościowych; przeniesienie takie następowałoby jednak z obowiązkiem zwrotu. Wnioskująca o interpretację indywidualną fundacja rodzinna podnosiła przy tym, że „przeniesienie własności nie prowadzi w żadnym momencie trwania umowy z bankiem do trwałego wyzbycia się własności mienia przez Wnioskodawcę”, a ryzyko ekonomiczne pozostaje przy fundacji rodzinnej udostępniającej bankowi papiery wartościowe jako strona securities lending agreement.

Charakteryzując umowę o udostępnienie papierów wartościowych, warto podkreślić, że w okresie obowiązywania umowy fundacji rodzinnej, która w związku z przewłaszczeniem na rzecz banku papierów wartościowych nie będzie uprawniona do dywidendy, będzie przysługiwała tzw. płatność zastępcza, ekwiwalentna wobec świadczenia z tytułu dywidendy.

Pożyczka (udostępnienie) papierów wartościowych w zakresie dozwolonej działalności gospodarczej fundacji rodzinnej

Zdaniem wnioskującej o interpretację fundacji przychody z tytułu udostępnienia papierów wartościowych nie będą podlegały opodatkowaniu CIT. Za zwolnieniem z CIT przychodów fundacji rodzinnej z umowy o udostępnienie papierów wartościowych (pożyczki papierów wartościowych, securities lending agreement) przemawia art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o fundacji rodzinnej. Przepis ten – przypomnijmy: wprowadzający katalog dozwolonej działalności gospodarczej fundacji rodzinnej – stanowi, że fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w zakresie najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie. Kluczem rozumowania przedstawionego przez fundację rodzinną we wniosku o interpretację indywidualną było przyjęcie, że udostępnienie papierów wartościowych na podstawie securities lending agreement jest właśnie „udostępnieniem mienia do korzystania na innej podstawie”. W zakresie dozwolonej działalności fundacji rodzinnej mieszczą się zatem nie tylko umowy nazwane (najem, dzierżawa), ale także inne stosunki prawne, zbliżone do najmu lub dzierżawy ich charakterem lub gospodarczym celem.

Nie ulega również wątpliwości – co fundacja rodzinna podkreśla we wniosku – że udostępniane („pożyczane”) bankowi papiery wartościowe stanowią „mienie” fundacji rodzinnej. O pojęciach mienia i majątku fundacji rodzinnej pisaliśmy już na Lexplorers: https://lexplorers.pl/majatek-a-mienie-w-fundacji-rodzinnej/.

Płatność zastępcza, udostępnienie papierów wartościowych (pożyczka papierów wartościowych) i działalność gospodarcza

Stanowisko fundacji rodzinnej organ interpretacyjny uznał za prawidłowe. Dyrektor KIS słusznie zauważył, że – mimo potocznej nazwy „pożyczka papierów wartościowych” – w przypadku tym nie mamy do czynienia z pożyczką, ale „udostępnieniem mienia do korzystania na innej podstawie”. To korzystne dla podatników podejście jest istotne – udzielanie pożyczek należy bowiem do dozwolonego zakresu działalności gospodarczej tylko wtedy, gdy pożyczki te udzielane są spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje, spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik, lub beneficjentom fundacji rodzinnej (art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o fundacji rodzinnej). W sytuacji gdy „pożyczkobiorcą” byłby bank, transakcja taka wykraczałaby poza dozwoloną działalność gospodarczą fundacji rodzinnej.

Uznając, że w przypadku umowy pożyczki papierów wartościowych (udostępnienia papierów wartościowych, securities lending agreement) dochodzi do udostępnienia mienia na podstawie innej niż najem lub dzierżawa (co, zdaniem fiskusa, wynika z faktu „czasowego udostępniania papierów wartościowych do korzystania za wynagrodzeniem”), przychody osiągane przez fundację rodzinną z tego tytułu będą objęte zwolnieniem z CIT. Co ważne dla przedstawionej argumentacji, wynikiem prowadzenia działalności gospodarczej nie będą również przychody z tytułu tzw. płatności zastępczych.

Fundacja rodzinna w planowaniu sukcesyjnym: rola inwestycji na rynkach kapitałowych

Korzystne dla podatnika stanowisko fiskusa, choć jak każda interpretacja indywidualna wiąże tylko w jednostkowej sprawie, stanowi przykład racjonalnego podejścia Dyrektora KIS do problemu dozwolonego zakresu działalności gospodarczej fundacji rodzinnej. Interpretacja ta świadczy bowiem o uwzględnieniu przez organ różnych, także pośrednich form uczestnictwa fundacji rodzinnych w obrocie na rynkach kapitałowych. Nie zmienia to jednak faktu, że podatnicy pragnący skorzystać z możliwości, jakie dla planowania sukcesyjnego i wealth management otwiera fundacja rodzinna, powinni – w celu uniknięcia ryzyka podatkowego – koncentrować się na zabezpieczeniu majątku na potrzeby kolejnych pokoleń, nie zaś działaniach czysto spekulacyjnych.

Fundacja rodzinna i sukcesja biznesu: doradztwo GWW

Prawnicy działającego w kancelarii GWW zespołu Private Client służą wsparciem w zakresie prawnych i podatkowych aspektów funkcjonowania fundacji rodzinnych, zarządu rodzinnym majątkiem i poprawy efektywności wealth management.

Wszystkich, których interesuje problematyka sukcesji przedsiębiorstw rodzinnych zachęcamy do lektury przygotowanego przez ekspertów GWW raportu Sztafeta pokoleń – prawne i podatkowe aspekty planowania sukcesyjnego, dostępnego w Bazie Wiedzy GWW: https://gww.pl/sztafeta-pokolen-prawne-i-podatkowe-aspekty-planowania-sukcesyjnego/.